تبلیغات
زاگرس ما - کانال "زادبوم" در تلگرام @zagrose_ma

زاگرس ما - کانال "زادبوم" در تلگرام @zagrose_ma
نگاهی از بلندای زاگرس بر فلات ایران زمین
نویسندگان

داعش مولود فروپاشی طوایف عراق نیست ناشی از فروپاشی دولت مرکزی است


بحث نسبت میان طایفه با نگاه خاص به استان لرستان ، با مقوله هایی مانند توسعه و انتخابات چندی است که در یادداشت هایی در سایت «لور» مطرح شده است. بطور خاص ، دوست گرامی جناب آقای خدایی در سلسله مقالاتی با پرداختن به این موضوعات ، در نهایت این حرف و نتیجه گیری را به میان انداختند که انتخابات با تکیه بر تحزب در لرستان جواب نمی دهد و باید به دنبال راهی برای توسعه بومی بود.

ایشان در تازه ترین مطلب سایت ، با نقل یک سخنرانی از دکتر جلایی پور ، با اشاره به این بخش از سخنان جلایی پور «وجود
انواع محافل خانوادگی، خویشاوندی و ... در ایران مانع توده ای شدن جامعه می شود و از پیش برد افسار گسیخته سیاست های پوپولیستی جلوگیری می کند» ، این بخش از سخنان جلایی پور را تائیدی بر ادعادی خود در خصوص «کاربرد طوایف لرستان برای جلوگیری از سیطره کامل پوپولیست ها در انتخابات و سایر صحنه ها» دانسته اند.

به گمانم نکته ای در سخن آقای جلایی پور هست که چندان مورد عنایت واقع نشده یا حتی می توان گفت سهوا" مغفول مانده است و آن بحث سازماندهی اجتماعی است.

دکتر جلایی پور می گوید :« جامعه ایران اگر ان.جی.او ندارد در عوض تا دلتان بخواهد محفل دارد ؛ محافل خانوادگی ، خویشاوندی ، عقیدتی ، صنفی ، همسایگی و رفاقتی . بحث های جامعه در این محافل می چرخد و مورد بحث قرار می گیرد. از بالا نمی توانند مغز مردم را مستقیم هدف بگیرند. محافل قوی است هر چند ان جی او ضعیف است. جامعه توده ای جامعه ای ای است که بین بالا و پایین آن نهادهای مدنی و تشکل ها ضعیف هستند و لذا در جامعه توده ای می توان مستقیم توده ها را بسیج کرد. در جامعه مدنی مردم خود را سازماندهی کرده و انسجام بخشیده اند و بخش میانی جامعه پر است. »

به گمانم ، از این منظر نمی توان طایفه و ایل و قوم را به مثابه NGO (سازمان غیر دولتی) یا حتی «محفل» به مفهوم مورد نظر آقای جلایی پور در نظر گرفت.
طایفه ها بیشتر نقش هویت بخشی دارند و مثلا اعضای یک طایفه با انتساب خود به آن طایفه برای خود هویت سازی می کنند و هرچند در گذشته طایفه حتما" نقش سازماندهی اجتماعی هم داشته و مثلا در جنگ ها یا مواقع دیگر بزرگ یک طایفه افراد را جمع می کرده و به کاری ترغیب و تشویق می کرده و طایفه به نوعی نقش سازماندهی را هم بر عهده داشته اما امروز دیگر طایفه نقش سازماندهی ندارد اگر هم داشته باشد بسیار کمرنگ است.

چنانکه در یادداشت قبلی هم گفتم ،
در اینجا بحث هویت مطرح نیست بلکه بحث درجه توسعه سیاسی مطرح است. کسانی که بر توسعه سیاسی و انتخاب هدفمند و برنامه محور مردم در انتخابات تاکید می کنند ، با هویت قومی مردم دشمنی ندارند بلکه بر پیروی از الزامات و سازوکارهای مدرن در یک پدیده اجتماعی مدرن مانند انتخابات تاکید دارند. موضوع مهم در اینجا یافتن راهی برای سازگار ساختن هویت های سنتی با سازوکارهای مدرن است. تشکیل حزب سیاسی یا سازمان های غیردولتی و مردم نهاد با گرایش های قومیتی می تواند بخشی از راه حل در این زمینه باشد و ضمن نظام مند کردن مشارکت مردم در انتخابات ، دغدغه های قومی را هم در نظر داشته باشد.

احزاب در حالت ایده آل بهترین سکو برای شکل دهی به مشارکت مردم در انتخابات هستند هرچند در نبود احزاب ارکان دیگر اجتماعی از قبیل طوایف ، مطبوعات ، مساجد و ... هر کدام بخشی از وظیفه احزاب را عهده دار می شوند

به گمانم در نقل قول آقای خدایی از جلایی پور یک اشتباه سهوی صورت گرفته و آن اینکه از «محافل سنتی و خویشاوندی» سخن به میان آمده و چنین نتیجه گیری شده که طایفه هم می تواند نقش ضربه گیر اجتماعی یا همان جامعه مدنی را به عنوان واسط و عایق میان مردم و دولت (stste) ایفا کند حال آنکه اساس بحث دکتر جلایی پور سازماندهی اجتماعی است و نظر ایشان درباره «محافل» ناظر به بحث سازماندهی های خُرد و در سطح شهروندی است.

نکته جالب اینکه آقای خدایی پیش از این در یادداشتی به صراحت حکم قطعی صادر کردند که «این نهال (یک انتخابات مُدرن متکّی به تحزّب) در این زمین (لرستان) ثمر نمی دهد» در حالی که پیشتر ، «احزاب را در کنار طوایف (و دیگر هویت های سنتی) و پوپولیسم سه زمینه برای مشارکت مردم در انتخابات» دانسته بودند. با کنار هم گذاشتن این دو گزاره به این نتیجه می رسیم که از نظر ایشان ، انتخابات متکی بر طوایف در لرستان ثمر می دهد! این همان نکته ای است که اینجانب در یادداشت قبلی از آن به عنوان بار کردن کارکردها یا کارویژه های مدرن بر نهادهای سنتی مانند طوایف یاد کردم.

به گمانم جناب آقای خدایی بحث سازماندهی اجتماعی را با بحث مشارکت سیاسی خلط کرده و به نتایج اشتباهی رسیده اند. سازماندهی اجتماعی می تواند حتی بصورت هماهنگی و سازماندهی فردی بین چند نفر در یک محله باشد که در شکل عالی آن به صورت سازمان های غیر دولتی (سمن) یا همان ان.جی.او ها است و حال آنکه عنصر سازماندهی در طوایف وجود ندارد یا بسیار کم است و از این منظر طایفه را نمی توان از عناصر یا محافل جلوگیری از سیاست های توده ای در نظر گرفت.

ایشان در جای دیگری با اشاره به اینکه «طایفه مند بودن» ویژگی جامعه ما (در لرستان) است ، ضمن یادآوری تطور اجتماعی غرب از جامعه فئودالی به سرمایه داری ، خاطرنشان می کنند که «اگر مدرنیته غربی در قالب سرمایه داری از دل فئودالیسم برآمده است، چه بسا مدرنیته ما در قالبی که هنوز مشخص نیست از دل جامعه طایفه ای ما بر آید!»

در اینجا این مساله مورد غفلت واقع شده که هدف توسعه سیاسی و اجتماعی رسیدن به جامعه ای برخوردار از آسایش و رفاه عمومی و برابری است و نهادهایی مانند احزاب و مطبوعات آزاد به تجربه ثابت شده که بهترین ابزارها برای رسیدن به آن هدف ها هستند. نمی دانم ما باید منتظر باشیم تا در لرستان چه چیزی اختراع شود تا جای آنها را بگیرد. شاید باید منتظر می ماندیم تا در لرستان ، چرخ هم به شکل دیگری اختراع شود؟!
احزاب و مطبوعات در کشورهای دیگری مانند هندوستان هم که رنگ و بویی از فئودالیسم غربی نداشته، سهل است که قرن ها مستعمره غرب هم بوده ، امروز به عنوان ابراز کارآمد توسعه سیاسی و اجتماعی جا افتاده و تا حد زیادی هم جواب داده است.

جناب آقای خدایی معتقدند که «
مردم ما بدون طایفه تنها خواهند بود یک تنهایی خطرناک! که از دل آن هم می شود داعش و هم کره شمالی در آورد» . ایشان بر این باور است که «فروپاشی نهادهای سنتی عرب بدون تشکیل نهادهای مدرن کار داعش را راحت کرده است».
 
در اینجا نیز به نظر می رسد آدرس اشتباهی مطرح شده است. داعش از فروپاشی نهادهای سنتی عربی سر بر نیاورد بلکه اتفاقا" از فروپاشی نهاد دولت مرکزی مقتدر سر برآورده است. حذف فیزیکی دولت مرکزی مقتدر در عراق و تضعیف دولت مرکزی سوریه که دهه ها طوایف و اقوام مختلف را مانند بند تسبیح کنار هم قرار داده بودند ، مانند پاره شدن نخ تسبیح موجب تفرق طایفه ای و مذهبی در عراق و سوریه شده و داعش از دل آن برآمده است چنانکه اتفاقا" نیروهای سرخورده طوایف و عشایر عراق یکی از منابع اصلی جذب نیروی داعش بوده است (در کنار نیروهایی که از خارج می آیند) . اتفاقا" به نظر من طایفه گرایی و تضعیف دولت مرکزی بطور بالقوه می تواند زاینده داعش و داعش ها باشد.

البته جناب خدایی به دلیل حوزه مطالعاتی شان در زمینه جامعه شناسی قطعا صلاحیت بیشتری از راقم این سطور برای اظهار نظر دارند اما به گمانم در این زمینه بد نیست به این موضوع هم توجه کنیم که از نگاه برخی کارشناسان ، کل جوامع گیتی در تمام اعصار از چهار مرحله عبور می کنند : طایفه اولین شکل اجتماعی بوده که هزاران سال پیش ظهور یافته است که بر اساس هویت خویشاوندی استوار است؛ شکل نهادی دومین حالت نظام اجتماعی بوده و اشکال بازار و شبکه نیز در پی آنها می آیند.

«دیوید رانفلت» دکترای علوم سیاسی از دانشگاه «استنفورد» و پژوهشگر موسسه «رند» بر این باور است که «یک جامعه پیشرفته و دموکراتیک عصر اطلاعات برای موفقیت در قرن 21 باید هر چهار شکل فرماسیون اجتماعی را داشته باشد و آنها را به شکل کارآمدی در کنار هم قرار دهد .»

به گمانم ما هم بجای اینکه بخواهیم کل فرایند توسعه را از صفر شروع کنیم و به دنبال توسعه برآمده از طایفه باشیم ، بهتر است به دنبال سازگاری عناصر جامعه طایفه ای با سازکارهای جوامع مدرن باشیم.



http://uupload.ir/files/rfyx_untitled.jpg


بابک ملایری - دانشجوی کارشناسی ارشد روابط بین الملل دانشگاه تهران


مطالب مرتبط:


زمین را عوض کنیم یا نهال را ؟ / لرستان ، انتخابات ، طایفه و توسعه (لینک )

کاوشگری در چگونگی عملکرد جوامع - دیوید رانفلت (لینک فایل پی دی اف)


لرستان ، انتخابات ، طایفه و توسعه / محافل سنتی و خویشاوندی مانع توده ای شدن جامعه ایرانی است

(لینک )



[ جمعه 29 خرداد 1394 ] [ 05:22 ب.ظ ] [ بابک ملایری ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

در این وبلاگ قصد به نقد كشیدن استدلال های طرفداران تجزیه استان لرستان و نیز اطلاع رسانی و بیان دیدگاههای انتقادی درباره مسائل مرتبط با قومیت و ملیت با نگاهی ویژه به حوزه زاگرس میانی را دارم.
"زاگرس ما" نگاهی است از بلندای زاگرس بر فلات ایران زمین . این وبلاگ تا سر حد امكان تلاش می كند در چارچوب قانون اساسی جمهوری اسلامی و قانون مطبوعات با حفظ احترام افراد حقیقی و حقوقی در جهت اطلاع رسانی تلاش كند.
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :


قالب میهن بلاگ

download

قالب بلاگفا

قالب وبلاگ

قالب بلاگ اسکای

قالب پرشین بلاگ

اخلاق اسلامی

قالب وبلاگ